Úkrænustríðið hefur leitt í ljós að Rússland er ekki burðugt herveldi – og í grunninn ekki stórveldi. Má telja líklegt eftir hrakför rússneska hersins í Úkrænu að Rússland geti haft í té við NATO og ógnað öðrum ríkjum í Evrópu hernaðarlega?

Svarið virðist vera klárt nei, en breytir því ekki að Úkræna er í afar þröngri stöðu í stríðinu.

Herir beggja virðast reyndar vera að niðurlotum komnir. Á hinn bóginn ráða Rússar enn yfir um 20 prósentum af úkrænsku landi.

Heldur stríðið áfram eða nálgast sú stund sem margir telja óhjákvæmilega? Að komið verði á vopnahléi og samningum, sem byggist á þeirrri lykilforsendu að Úkræna gefi eftir land? Og hvað fengi hún i staðinn – og þá ekki frá Rússum heldur frá NATO ríkjunum?

Líkleg meginskýring á óvæntri innrás Úkrænuhers inn í Kursk hérað í Rússlandi, sem hófst 6. ágúst, virðist hafa verið að niðurlægja Putin stjórnina til þess einkum að þvinga hana til að flytja herlið frá Donbass svæðinu í austurhluta Úkrænu til að verjast í Kursk.

Mikið hefur skiljanlega verið gert úr djarfri sókn Úkrænuhers inn í Kursk og jafnvel haldið fram að hún gerbreyti stöðunni í Úkrænustríðinu. Þó hægt hafi mjög á henni felur innrásin vissulega í sér mikla niðurlægingu fyrir Putin forseta, rússneska herinn og rússneska stjórnkerfið. Innrásarlið hefur ekki farið inn í Rússland síðan 1941 þegar her nasista réðist þar inn í síðari heimsstyrjöld.

Spurningin sem skiptir mestu er hvort innrás Úkrænuhers í Rússland í Kursk styrki hann í stríðinu í Úkrænu en einkum í Donbass þar sem hann hefur átt undir högg að sækja? Þar hefur þungamiðja stríðsins legið um langa hríð og Rússar verið í sókn að undanförnu þótt hægt hafi gengið.

Að tapa Donbass yrði alvarlegt áfall fyrir Úkrænu. Jafnframt mundu margir líta á það sem rússneskan sigur því á Donbass eru héruðin Donetsk og Luhansk, yfirlýst rússnesk lýðveldi á úkrænsku landi. Þar var upphaf stríðsins 2014. Áður en kom til stórfelldrar innrásar í Úkrænu í febrúar 2022 höfðu Rússar og rússneskumælandi úkrænskir bandamenn þeirra lagt 2/3 hluta Donbass undir sig.

Aðalatriði í stríðinu nú er hvort innrásin í Kursk veiki eða stöðvi sókn rússneskra herssveita í átt að lykilstöðum á Donbass. Til að það gerist þarf hún að neyða Rússa til að flytja herlið frá Donbass til Kursk.

Það hefur ekki gerst og fjótlega virtist líklegt að Putin mundi ekki bíta á agnið heldur láta innrásina í Kursk yfir sig ganga – í bili – og vegna þess að ekkert mætti trufla sókn Rússa í Donbass. Nýlega sagði Putin hreint út í ræðu að með innrásinni í Kursk hafi Úkrænumenn ætlað “stöðva sókn okkar gegn lykilstöðum í Donbass” en það hafi ekki gengið eftir.

Rússar hafa sótt að bæjunum Pokrovsk, Chasiv Yar og Kramatursk. Ef þeir féllu í hendur Rússa yrðu svæðin sem þeir eiga enn eftir að taka í Donbass innan seilingar.

Rússar eiga einungis eftir að taka um þriðjung af Donbas, en hafa jafnframt nauman tíma eða fram á haustið þegar svæðið breytist í forað þar til um áramót og jafnvel lengur. En þeir eiga möguleika á að ljúka sókninni í Donbass með sigri á þessu mikilvæga svæði. Áfallið fyrir Úkrænu yrði mikið sem fyrr sagði og í kjölfarið mundu Rússar geta flutt lið frá Donbass til Kursk til að sækja að Úkrænuher þar og hrekja út úr Rússlandi.

Þetta er hin áhættusama staða nú fyrir Úkrænu auk þeirrar hættu sem stafar frá eldfauga- og flugskeytaárásum Rússa á mikilvæga innviði en einkum raforkuver.

En Úkrænustríðið hefur jafnframt leitt í ljós að Rússland er ekki burðugt herveldi – og ekki stórveldi

Innrás Rússa í Úkrænu, sem hófst í febrúar 2022, hefur verið næstum samfelld hrakför rússneskra hersveita. Svartahafsfloti Rússa er fyrir löngu flúinn af hólmi í átökum gegn ríki sem á ekki flota. Rússneski flugherinn hefur verið í aukahlutverki í átökunum í Úkrænu. Rússar hafa ekki sem heitið getur komið samræmdum hernaðaraðgerðum flughers og landhers í verk í stríðinu og Rússlandsher getur samkvæmt því ekki talist vera öflugur nútímaher. Allt þetta endurspeglar mikla og almenna veikleika rússneska hersins og Rússlands, veikleika sem Úkrænustríðið hefur afhjúpað og magnað.

Sókn rússneska hersins í Donbass hefur vissulega náð árangri en það er gegn veikburða andstæðingi og hún hefur gengið afar hægt og reynst hræðilega mannfrek talið í föllnum og særðum – og henni er enn ekki lokið. Hergagnatjón heldur áfram og er svo mikið að rússneski herinn verður að sækja skriðdreka, brynvagna og annan búnað í áratuga gamlar birgðir frá tíma Sovétríkjanna. Auk þess að neyðast til að kaupa hergögn frá ríkjum eins og Íran og Norður Kóreu.

Hver trúir í alvöru eftir vægast sagt slaka frammistöðu rússneska hersins í Úkrænustríðinu að Rússland sé stórveldi; herveldi sem geti haft í té við NATO og ógnað ríkjum þess eða öðrum Evrópuríkjum hernaðarlega?

Á hinn bóginn hefur Úkræna ekki sterka stöðu

Veikleikar Úkrænu í stríðinu eru margir en birtast skýrast á einum stað. Hann er sá að þrátt fyrir hraklega frammistöðu Rússlandshers og augljósa alvarlega veikleika hans má heita útilokað að Úkrænuher reki Rússa út úr Úkrænu.

Báðir herir virðast nálgast að vera að niðurlotum komnir í stríðinu í Úkrænu. Sá meginmunur er þó á að Rússar ráða enn yfir næstum 20 prósentum af úkrænsku landi.

Mun stríðið halda áfram eða nálgast það þann stað sem margir telja óhjákvæmilegan? Að komið verði á vopnahléi og samningum byggt á þeirri lykilforsendu að Úkræna gefi eftir land. Og hvað fengi hún i staðinn? Hvaða öryggistryggingar, hve mikinn hernaðarlegan stuðning til að styðja við þær, og hve mikla fjárhagslega aðstoð til að reisa við efnahaginn og byggja upp?

Þar yrði um risastórt verkefni að ræða sem kæmi að miklu leyti til kasta NATO ríkjanna að leysa og þeirra á meðal er Ísland auðvitað.

Stefna og staðfesta NATO ríkjanna, örlæti þeirra í garð Úkrænu og fórnfýsi í þágu stöðugleika í Evrópu mun skipta mestu þegar kemur að eftirmálum stríðsins í Úkrænu.